شناخت دقیق انواع تجزیه و تحلیل مالی به مدیران و سرمایهگذاران امکانی میدهد تا وضعیت واقعی کسبوکارها را به بهترین شکل ممکن ارزیابیکنند. این روشها با کشف روندها و سنجش ریسکها، بستری هوشمندانه برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک و تضمین سلامت مالی سازمان فراهم میسازند.
اهمیت شناخت انواع تجزیه و تحلیل مالی
تجزیه و تحلیل مالی فرآیندی است که مبادلات و بودجه کسبوکارها را بررسی و ارزیابی میکند. در این فرآیند، استخراج تصویری روشن از وضعیت مالی شرکت از میان دادهها و اعداد به عنوان هدف در نظر گرفته میشود تا تصمیمگیریها دقیقتر، آگاهانهتر و منطقیتر شوند.
این نوع تحلیل از طریق ترکیب و تفسیر دادههای مالی صورت میگیرد. بررسی صورتهای مالی و جریانهای نقدی به گونهای انجام میشود که اعداد خام نیز معنا پیدا میکنند. با آنالیز مالی میتوان تشخیص داد شرکت چه مسیری را پشت سر گذاشته، در کدام بخشها رشد یا عقبنشینی داشته و چه نشانههایی از ریسک یا فرصت در آن وجود دارد. به همین دلیل، مدیران، سرمایهگذاران، تحلیلگران و ذینفعان در امور مالی شرکت و سرمایهگذاری از این ابزار بهرهمیبرند.
ارزیابی سلامت مالی سازمان، مدیریت سرمایهگذاریها و تصمیمگیریهای استراتژیک نیز به این نوع تحلیل وابستگی دارند؛ زیرا چنین اقدامی نقاط قوت و ضعف کسبوکار را مشخصمیکند، فضای تصمیمگیری را شفاف میسازد و اقدامات اصلاحی بر پایه دادهها را استوار میکند. علاوه بر این، تجزیه و تحلیل مالی عملکرد شرکت را برای سرمایهگذاران بالقوه روشن میکند و میزان اعتماد آنها را ارتقا میدهد.
راههای متفاوتی برای تحلیل صورتهای مالی وجود دارد. چهار روش اصلی در این زمینه شامل تحلیل افقی، تحلیل عمودی، تحلیل نسبتها و تحلیل جریان نقدی میشود که هر کدام اطلاعات ارزشمندی را درباره عملکرد شرکت در اختیار تصمیمگیرندگان قرار میدهند.
روش افقی
تحلیل افقی به عنوان یکی از انواع تجزیه و تحلیل مالی، به مقایسه عملکرد یک مجموعه در طول زمان میپردازد. سرمایهگذاران این روندها را برای پیشبینی وضعیت آینده شرکت به کار میبرند. این شیوه دگرگونیهای ساختاری یک شرکت را در گذر زمان آشکار میکند و در این روش، اطلاعات مالی دو یا چند سال متمایز با یکدیگر مقایسه میشوند تا تحلیلگر دادههای مشابه را در دورههای مختلف ارزیابی کند.
سنجش ارقام و درصدها در روش افقی، شناسایی تفاوتهای دورههای مالی مختلف را آسان میکند. این نوع ارزیابی، تغییرات اطلاعات مالی را از یک دوره گزارشدهی تا دوره بعدی نشان میدهد. مقایسه مواردی نظیر بهای تمامشده کالای فروشرفته یا سود خالص در دورههای سهماهه، مسیر حرکت و پیشرفت کسبوکار را به مدیران نشان میدهد.
این مدل تحلیل میتواند دورههای زمانی ماهانه، سهماهه یا چندساله را در بر بگیرد. هدف اصلی مدیران در این بررسی، یافتن تغییرات شدید و ناگهانی در اقلام صورتهای مالی است. برای نمونه، رشد ۲۰ درصدی بهای تمامشده کالای فروشرفته بدون افزایش در درآمد فروش، نشاندهنده مخارج اضافه شرکت است. همچنین صعود سود ناخالص همزمان با نزول سود خالص، ضرورت بازنگری و کاهش هزینهها را به مدیران یادآوری خواهد کرد.
روش عمودی
تحلیل عمودی عملکرد شرکت را با یک رقم پایه میسنجد و وضعیت موجود را ارزیابی میکند. در تحلیل عمودی، صورتهای مالی بدون در نظر گرفتن فاکتور زمان و مقایسه با ماهها یا سالهای دیگر بررسی میشوند. مقصود این روش، کشف ارتباط میان اقلام مختلف در یک صورت مالی واحد است. رهبران کسبوکار از این طریق بهرهوری کلی را در جریان درآمدها و هزینهها ارزیابی میکنند و تمام اطلاعات را به شکل نسبی میسنجند.
به عنوان نمونه، بیایید در نظر بگیریم یک مدیر مایل است با توجه به انواع تجزیه و تحلیل مالی نسبت هزینهها را به کل درآمدها بداند. اگر کل درآمد ۱۰۰۰۰۰ دلار و بهای تمامشده کالای فروشرفته ۲۵۰۰۰ دلار باشد، بر اساس روش عمودی این نسبت ۰.۲۵ یا ۲۵ درصد خواهد بود. بررسی این موارد کیفیت عملکرد شرکت در تخصیص مخارج برای تولید و عرضه کالا به مصرفکنندگان را مشخص میکند.
انواع تجزیه و تحلیل مالی نسبتها
تحلیل نسبتها علاوه بر ترسیم روندهای داخلی، برای مقایسه شرکتهای مختلف با یکدیگر نیز کاربرد دارد. به عنوان نمونه، برای مقایسه یک شرکت کوچک و یک شرکت بزرگ به جای ارزش خالص دلاری، نسبتهای مالی را به کار میبرند. سرمایهگذاران و اعتباردهندگان با بررسی اسناد تحلیل صورتهای مالی، عملکرد شرکت را میسنجند تا تصمیمات مالی خود را تنظیم و وضعیت آینده را پیشبینی کنند.
صرفنظر از رویکرد انتخابی برای تحلیل و تفسیر انواع صورتهای مالی، استفاده از نسبتهای مالی الزامی است. این نسبتها در واقع دو قلم اطلاعاتی که از ترازنامه یا صورت سود و زیان استخراج شدهاند را با یکدیگر مقایسه میکنند. بر همین اساس، نسبتهای مالی معمولاً در دو شاخه اصلی دستهبندی میشوند.
گروه اول نسبتهای مالی شامل مواردی است که صرفاً از ترازنامه استخراج خواهند شد. گروه دوم نیز نسبتهایی هستند که به صورت تلفیقی از اقلام ترازنامه و صورت سود و زیان به دست میآیند.
به طور کلی نسبتهای مورد استفاده برای ارزیابی عملکرد فعلی و آینده شرکت در سه گروه اصلی و یک گروه فرعی قرار میگیرند:
- نسبتهای نقدینگی: توانایی شرکت را در پرداخت تعهدات کوتاهمدت نشان میدهند و مواردی مانند نسبت جاری و نسبت آنی را در بر میگیرند.
- نسبتهای فعالیت: میزان اثربخشی شرکت در بهکارگیری داراییهای تحت کنترل را مشخص میکنند و شامل مواردی نظیر نسبت گردش کل داراییها و نسبت ارزش ویژه به داراییها هستند.
- نسبتهای سودآوری: این مورد از نسبتها در انواع تجزیه و تحلیل مالی خالص بازدهی درآمد فروش و داراییها را منعکس میسازند. نسبت بازده حقوق صاحبان سهام، نسبت بازده سرمایهگذاریها و نسبت سود ناخالص به فروش در این دسته قرار دارند.
- نسبتهای ارزش بازار سهام: این گروه فرعی شامل معیارهایی مانند سود هر سهم (EPS) و نسبت قیمت به سود هر سهم (P/E) است که از طریق بازار سهام تعیین میشوند.
تحلیل جریان نقدی
این روش بر بررسی میزان ورود و خروج نقدینگی تمرکز میکند تا توانایی شرکت در پوشش هزینههای جاری و سرمایهگذاریهای جدید مشخصشود. تحلیل جریان نقدی، تمرکز را از اعداد گزارششده به حرکت واقعی وجه نقد معطوف میسازد و درک دقیقتری از وضعیت دریافتها و پرداختها ایجاد میکند.
مهمترین مراحل انواع تجزیه و تحلیل مالی
شش گام اساسی برای تحلیل مؤثر صورتهای مالی وجود دارند که بررسی و آشنایی با هر یک از آنها چه برای مدیران و چه برای حسابداران و حسابرسان ضروری به نظر میرسد.
شناخت ویژگیهای صنعت
در گام نخست، زنجیره ارزش صنعت یعنی تمام فعالیتهای مربوط به ساخت، تولید و توزیع محصولات یا خدمات شرکت ارزیابی میشود. در این مرحله معمولاً مدل پنج نیروی پورتر یا تحلیل ویژگیهای اقتصادی صنعت به کار میرود.
تعیین استراتژیهای شرکت
سپس ماهیت محصولات و خدمات ارائهشده بررسی میشود. این بررسی مواردی مانند متمایز بودن محصول، میزان حاشیه سود، میزان وفاداری به برند و مدیریت مخارج را در بر میگیرد. در کنار این موضوع، باید فاکتورهایی نظیر یکپارچگی زنجیره تأمین، تنوع فعالیت در صنایع مختلف و پراکندگی جغرافیایی را مد نظر قرار داد.
سنجش کیفیت گزارشها برای انواع تجزیه و تحلیل مالی
در این مرحله، صورتهای مالی اساسی بر پایه استانداردهای حسابداری مربوطه بررسی میشوند. برای ارزیابی دقیق ترازنامه، موضوعاتی مثل شناخت، اندازهگیری و طبقهبندی اقلام اهمیت دارند تا مشخصشود آیا ترازنامه واقعیت اقتصادی شرکت را منعکس میکند یا خیر.
در انواع تجزیه و تحلیل مالی و ارزیابی صورت سود و زیان، مهمترین جنبه «سنجش کیفیت درآمدها» به عنوان شاخصی از عملکرد واقعی شرکت است. همچنین بررسی صورت جریانهای نقدی به درک وضعیت نقدینگی بخشهای عملیاتی، سرمایهگذاری و تأمین مالی کمک میکند و منبع ورود نقدینگی، محل مخارج و نحوه تغییرات پول نقد را آشکار میسازد.
دقت در بررسی صورتهای مالی و رعایت استانداردهای حسابداری، نقش مهمی در افزایش اعتبار نتایج تحلیل دارد. به همین دلیل بسیاری از کسبوکارها برای تهیه گزارشهای دقیق و قابل استناد از خدمات حسابداری در اصفهان استفاده میکنند تا اطلاعات مالی آنها مبنای مناسبی برای تصمیمگیریهای مدیریتی و تحلیلهای مالی باشد.
تحلیل سودآوری و ریسک
در این گام، کارشناسان مالی با ارزیابی دقیق شرکت و گزارشهای آن، به ارزشآفرینی مجموعه یا میرسانند. ابزارهای اصلی این کار شامل نسبتهای نقدینگی، مدیریت دارایی، سودآوری، پوشش بدهی و سنجش ریسکهای بازار هستند. در بخش سوددهی، دو پرسش کلیدی مطرح میشود: اول اینکه فعالیتهای شرکت بدون در نظر گرفتن شیوه تأمین مالی داراییها چقدر سودآور هستند و دوم اینکه میزان سودآوری شرکت از دیدگاه سهامداران چطور ارزیابی میشود. همچنین باید با عوامل اولیه تأثیرگذار بر معیارهای بازدهی آشنایی پیدا کرد. بررسی مقایسهای نسبتها با دورههای گذشته، سایر شرکتها یا میانگین صنعت در این مرحله ضرورت دارد.
تهیه صورتهای مالی آتی
تنظیم فرضیات منطقی درباره آینده شرکت و صنعت مربوطه بر عهده متخصصان مالی است. این فرضیات نحوه تأثیرگذاری بر بودجه و جریانهای نقدی را آشکار میکنند. چنین پیشبینیهایی معمولاً در قالب صورتهای مالی بدستآمده از روشهایی مانند «رویکرد درصد فروش» ارائه میشوند.
تعیین ارزش شرکت در انواع تجزیه و تحلیل مالی
مدلهای متعددی برای ارزشگذاری وجود دارند که رایجترین آنها روش تنزیل جریانهای نقدی است. این جریانهای نقدی بر پایه سود سهام پیشبینیشده یا تکنیکهای دقیقتری مثل جریان نقدی آزاد برای سهامداران و سرمایهگذاران محاسبه میشوند. روشهای دیگری نظیر ارزیابی نسبی یا معیارهای مبتنی بر حسابداری مانند ارزشافزوده اقتصادی نیز در این بخش کاربرد دارند.
ارزیابی روند مالی
«ارزیابی روند» به عنوان یکی از مهمترین بخشهای انواع تجزیه و تحلیل مالی با انتخاب اولین سال فعالیت شرکت به عنوان سال پایه آغاز میشود. درصد سال پایه معادل ۱۰۰ در نظر گرفته شده و ارقام سالهای دیگر در مقایسه با آن سنجش میشوند تا میزان صعود یا نزول درصدها مشخص شود. با بهرهگیری از دادههای سنوات قبل، میتوان تغییرات درصدی اقلام انتخابی را در گذر زمان مشاهده و این دگرگونیها را برای چند سال متوالی محاسبه کرد.
تحلیل روند از این جهت مهم است که دگرگونیهای بنیادین ماهیت کسبوکار در بلندمدت را آشکار میکند. رصد مسیر حرکت یک نسبت مالی مشخص، صعودی، نزولی یا ثابت بودن آن را نشان میدهد. این مشاهدات به شناسایی مشکلات یا نشانههای مدیریت کارآمد منجر میشوند. به همین دلیل، هر کارشناس مالی باید توانایی تحلیل اثربخش صورتهای مالی را داشته باشد که این موضوع نیازمند شناخت و درک صحیح از سه حوزه مهم زیر است:
- راهکارهایی که شرکت جهت متمایز ساختن خود به سراغ آنها میرود.
- ویژگی اقتصادی کسبوکار
- شکل صورتهای مالی
نتایج حاصل از ارزیابی روند مالی، علاوه بر کمک به تصمیمگیریهای مدیریتی، در برنامهریزی مالیاتی نیز نقش مهمی دارند. به همین دلیل بسیاری از کسبوکارها برای کاهش ریسکهای مالیاتی و رعایت قوانین، از خدمات مالیاتی در اصفهان استفاده میکنند تا با بررسی دقیق صورتهای مالی و تحلیل روند عملکرد، تکالیف مالیاتی خود را بهدرستی انجام دهند.
مقالات مرتبط:
بهترین نرم افزار حسابداری رستوران و فست فود ها
وظایف تحلیلگر مالی
تحلیلگر مالی با جمعآوری و ارزیابی اطلاعات مالی و اقتصادی، عملکرد سرمایهگذاری شرکت را پیشبینی و بررسی میکند. او با ارزیابی عملکرد سهام، اوراق قرضه و موارد مشابه، نتایج را در قالب گزارش تحلیل صورتهای مالی به سهامداران ارائه میدهد تا به عنوان پلی میان دادههای خام و تصمیمگیریهای آگاهانه عملکند.
بخش حسابداری این ارزیابی را به صورت داخلی و به منظور بهبود تصمیمگیریهای تجاری انجام میدهد و نتایج را در اختیار مدیریت قرار میدهد. در این فرآیند، بررسی نسبتهایی مانند ارزش خالص فعلی (NPV) و نرخ بازده داخلی (IRR) برای شناسایی پروژههای واجد شرایط اجرا صورتمیگیرد.
در فضای عملیاتی انواع تجزیه و تحلیل مالی موضوع اعطای اعتبار به مشتریان نیز مورد بررسی قرار میگیرد؛ چون موجب تعویق در دریافت نقدینگی حاصل از فروش میشود. در شرایطی که شرکت مانده حسابهای دریافتی بزرگی دارد، ردیابی شاخص دوره وصول مطالبات (DSO) برای مشخصشدن مدت زمان لازم جهت تبدیل فروش اعتباری به وجه نقد کاربرد دارد.
سخن پایانی
تسلط بر ابزارها و مراحل مختلف تحلیل مالی، فرآیند ارزیابی عملکرد گذشته و پیشبینی آینده اقتصادی شرکتها را تسهیل میکند. بهکارگیری اصولی این روشها با ایجاد شفافیت، ریسکهای عملیاتی را کاهش میدهد و مسیر دستیابی به اهداف پایدار تجاری را هموار میسازد. مواردی همچون تحلیل افقی، عمودی، نسبی و نقدی صورتهای مالی را میتوان جزو مهمترین وظایف تیم حسابداری و حسابرسی کسبوکارها دانست که نباید نادیده گرفته شود.
